Nu we weten dat onweer en aardbevingen niet rechtstreeks veroorzaakt worden door een goddelijk wezen maar door elektriciteit en tektoniek, lijkt het alsof de wetenschap God heeft vervangen.

In werkelijkheid heeft de wetenschap geen verklaring gegeven maar de vraag slechts verschoven: wie of wat veroorzaakt het bestaan van elektriciteit en tektoniek, van natuurwetten in het algemeen? Zij heeft de vraag tevens verdiept: waarom kent ons universum ordelijke natuurwetten en waarom is deze orde elegant, begrijpelijk en vruchtbaar voor complex leven? Laten we eens op deze vragen inzoomen.

Ordelijk

In tegenstelling tot onze voorouders zijn wij, dankzij de moderne natuurwetenschap, opgegroeid met het concept van een ordelijk universum, maar we zijn ons nog nauwelijks bewust van het mysterie achter deze ordelijkheid.

I think of the comprehensibility of the world … as a miracle or eternal mistery… One should expect the world to be chaotic, and not to be grasped by thought in any way.— Albert Einstein

Mysterie 1: waarom is het universum ordelijk?

Aan het einde zal ik vanuit het jodendom een antwoord proberen te geven op dit mysterie.

Elegant

Een van de raadselachtige eigenschappen van de orde van het universum is haar elegantie.

In constructing their theories, physicists are frequently guided by arcane concepts of elegance in the belief that the universe is intrinsically beautiful. Time and again this artistic taste has proved a fruitful guiding principle and led directly to new discoveries, even when it at first sight appears to contradict the observational facts.— Paul Davies

Maar wanneer is iets elegant? Als het harmonieus is of symmetrisch? Ik denk dat de meest essentiële eigenschap van elegantie eenheid of eenvoud is.

The beauty of the laws of physics is the fantastic simplicity that they have.— John A. Weeler

Toen Newton deze eenvoud ontdekte in het feit dat de zwaartekracht zowel verantwoordelijk is voor de vallende beweging van een appel als de omloopbaan van de maan, was hij in eerste instantie terughoudend dit zo te verwoorden omdat hij vreesde weggezet te worden als een ‘extravagante freak’. Newtons idee van een universele wet (altijd en overal geldig) was revolutionair. Tegenwoordig vinden wij dit soort universele wetten heel gewoon en onze zoektocht naar een unificatietheorie toont ons vertrouwen in een fundamentele eenheid en eenvoud achter het universum.

Mysterie 2: waarom vertoont de natuurlijke orde eenheid en eenvoud?

Begrijpelijk

Een volgend raadsel is waarom het universum een orde bezit die overeenkomt met onze manier van denken, de menselijke orde, wiskunde. In het kort:

  1. We doen waarnemingen in de fysieke wereld.
  2. We beschrijven deze waarnemingen met wiskundige vergelijkingen.
  3. We voeren op deze vergelijkingen puur wiskundige manipulaties uit en voorspellen daarmee nieuwe fenomenen.
  4. We nemen deze voorspelde fenomenen waar in de fysieke wereld.

Hier zijn talloze voorbeelden van zoals de ontdekking van radiogolven, higgsboson, zwarte gaten, zwaartekrachtgolven en kwantumverstrengeling. Dat laatste fenomeen was zelfs zo contra-intuïtief dat Einstein het afdeed als onzin, als ‘spookachtige werking op afstand’. Maar geheel in tegenspraak met onze intuïtie is deze puur wiskundige voorspelling recentelijk fysiek bevestigd op de campus van de Universiteit van Delft.

De voorspelling van geheel nieuwe en zelfs contra-intuïtieve fenomenen laat zien dat wiskunde niet slechts een benadering geeft van de werkelijkheid, maar er op mysterieuze wijze mee verbonden is.

What has led me to science… is the not-at-all obvious fact that the laws of our thoughts coincide with the regularity of the flow of impressions which we receive from the external world, [and] that it is therefore possible for man to reach conclusions through pure speculation about these regularities.— Max Planck

A study of mathematics and its contributions to the sciences exposes a deep question. Mathematics is man-made… Yet with the product of his fallible mind, man has … predicted and shown how to control radio waves which none of our senses can perceive.— Morris Kline

Max Tegmark is zo doordrongen van dit mysterie dat hij suggereert dat ons universum niet slechts wiskundige eigenschappen heeft, maar dat het volledig wiskundig is.

Mysterie 3: waarom is het universum begrijpelijk voor mensen?

Vruchtbaar

Een laatste raadsel is waarom ons universum deze natuurwetten heeft en niet andere en waarom – uit alle mogelijke varianten – het universum precies die natuurwetten en constanten heeft die complexe structuren, waaronder leven, mogelijk maken.

The laws of science, as we know them at present, contain many fundamental numbers, like the size of the electric charge of the electron and the ratio of the masses of the proton and electron… The remarkable fact is that the values of these numbers seem to have been very finely adjusted to make possible the development of life.— Stephen Hawking

Een poging om dit raadsel te verklaren is het concept van een multiversum, maar dit concept is niet wetenschappelijk omdat het niet falsifieerbaar is.

Mysterie 4: waarom is ons universum fijn afgestemd voor leven?

Conclusie

Terwijl de wetenschap verklaringen in de vorm van natuurwetten geeft voor fenomenen die men voorheen aan goddelijke wezens toedichtte, legt de wetenschap nu een diepere variant van dezelfde vraag bloot: waar komen de natuurwetten vandaan?

Even if there is only one possible unified theory, it is just a set of rules and equations. What is it that breathes fire into the equations and makes a universe for them to describe? The usual approach of science of constructing a mathematical model cannot answer the questions of why there should be a universe for the model to describe. Why does the universe go to all the bother of existing? Is the unified theory so compelling that it brings about its own existence? Or does it need a creator, and if so, does he have any other effect on the universe?— Stephen Hawking

Dit alles is op zichzelf natuurlijk nog geen godsbewijs, maar het laat wel zien dat wetenschap en het concept van een Schepper niet met elkaar in tegenspraak zijn. Sterker nog, er is een goede match te maken tussen de huidige stand van zaken in de wetenschap en het jodendom. Laten we naar de eerder genoemde mysteries kijken:

  • Mysterie 1: waarom is het universum ordelijk?

    Omdat de Schepper (Genesis 1:1) het universum ‘met wijsheid’ (Psalm 104:24) en ‘inzicht’ (Jeremia 10:12) heeft gemaakt.

  • Mysterie 2: waarom vertoont de orde achter de natuur eenheid en eenvoud?

    Omdat de natuur voortkomt uit één onverdeelde Schepper (Deuteronomium 6:4).

  • Mysterie 3: waarom is het universum begrijpelijk voor mensen?

    Gods daden zijn begrijpelijk zodat wij tot het besef kunnen komen dat er geen andere god is dan de Eeuwige (Deuteronomium 4:35). God laat zich kennen.

  • Mysterie 4: waarom is ons universum fijn afgestemd voor complex leven?

    Omdat de God van de Tora geen willekeurige maar alleen zinvolle dingen doet. Alleen een universum waarin Hij gekend kan worden, is de moeite van het creëren waard.

Natuurwetenschap verdringt God niet naar de achtergrond maar helpt ons juist om hem beter te leren kennen.

Hij die de aarde heeft gemaakt met zijn kracht, de wereld heeft gegrondvest met zijn wijsheid, de hemel heeft gespannen met zijn inzicht […]. Daar staat het menselijk verstand bij stil.— Jirmejahoe (Jeremia) 10:12-14

Opdat u zou beseffen dat de Eeuwige de enige God is; er is geen ander naast hem.— Debariem (Deuteronomium) 4:35

It is a mitzvah to love and fear this glorious and awesome God, as [Deuteronomy 6:5] states: “And you shall love God, your Lord” and, as [Deuteronomy 6:13] states: “Fear God, your Lord.” What is the path [to attain] love and fear of Him? When a person contemplates His wondrous and great deeds and creations and appreciates His infinite wisdom that surpasses all comparison, he will immediately love, praise, and glorify [Him], yearning with tremendous desire to know [God’s] great name, as David stated: “My soul thirsts for the Lord, for the living God” [Psalms 42:3].— Misjnee Tora, Jesodee Hatora 2:1-2

Godsbewijs

Voor mij gelden de natuurwetten vooralsnog niet als het meest overtuigende godsbewijs, daarvoor kijk ik naar de Joodse geschiedenis, maar dat is iets voor een andere blogpost…

Het doel van deze blogpost is dan ook niet om een godsbewijs te leveren maar om te laten zien dat wetenschap en jodendom elkaar niet uitsluiten, eerder aanvullen.


Deze blogpost is de samenvatting van een lezing bij Ohel Abraham en is gebaseerd op hoofdstuk 2 van:

slifkin

The Challenge of Creation
Judaism’s Encounter with Science, Cosmology, and Evolution
Rabbi Natan Slifkin

Carefully, methodically, and eschewing sensationalistic or dogmatic claims in favor of reasoned analysis, it shows how some of the greatest Jewish thinkers explained Judaism and Genesis in a way that complements modern science rather than conflicts with it.

Bestellen

Nieuwsbrief

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte.